Astronomi

Asteroitler

14 Temmuz 2021
Yazı: Asteroitler | Yazan: İlhan Vardar


Bu görüntü, güneş sistemimizin asteroit kuşağının bir ressam tarafından çizilmiş halidir.
Kaynak: NASA/McREL

30 Haziran “Uluslararası Asteroit Günü” idi. Dolayısı ile bu yazımda asteroitlerden bahsetmek istiyorum.

Küçük gezegenler olarak da adlandırılan asteroitler, yaklaşık 4,6 milyar yıl önce güneş sistemimizin erken oluşumundan kalan kayalık kalıntılardır.

Bu eski uzay molozlarının çoğu, ana asteroit kuşağı içinde Mars ve Jüpiter arasında Güneşimizin yörüngesinde bulunur. Asteroitlerin boyutları Vesta’dan -530 kilometre çapında- 10 metreden daha kısa olan cisimlere kadar değişir . Tüm asteroitlerin toplam kütlesi, Dünya’nın Ay’ından daha azdır.

Çoğu asteroit düzensiz şekillidir, ancak birkaçı neredeyse küreseldir ve genellikle çukurlu veya kraterlidir.

Eliptik yörüngelerde Güneş’in etrafında dönerken, asteroitler de dönerler, bazen oldukça düzensiz bir şekilde dönerler ve ilerledikçe yuvarlanırlar.

150’den fazla asteroitin küçük bir refakatçi uydusu olduğu bilinmektedir (bazılarının iki uydusu vardır). Üçlü asteroit sistemlerinin yanı sıra, kabaca eşit büyüklükteki iki kayalık cismin birbirinin yörüngesinde döndüğü ikili (çift) asteroitler de vardır.

Asteroit Tipleri

  • C Tipi (Kondrit) Asteroitler en yaygın olanlarıdır. Muhtemelen kil ve silikat kayalardan oluşurlar ve görünüşleri koyudur. Güneş sistemindeki en eski nesneler arasındadırlar.
  • S Tipleri (“Taşlı”) silikat malzemelerden ve nikel-demirden oluşur.
  • M Tipleri metaliktir (nikel-demir).

Asteroit Vesta


Asteroit Vesta (Cüce Gezegen)
Kaynak: NASA/JPL-Caltech/UCAL/MPS/DLR/IDA

Asteroitlerin bileşim farklılıkları, oluşturdukları Güneş’ten ne kadar uzakta olduklarıyla ilgilidir. Bazıları oluştuktan ve kısmen eridikten sonra yüksek sıcaklıklar yaşadılar, demir merkeze battı ve bazaltik (volkanik) lavları yüzeye çıkardı.

Asteroitlerin yörüngeleri, Jüpiter’in muazzam yerçekimi ve ara sıra Mars veya diğer nesnelerle yakın karşılaşmalar ile değişebilir. Bu karşılaşmalar asteroitleri ana kuşağın dışına fırlatabilir ve onları diğer gezegenlerin yörüngeleri boyunca her yöne uzaya fırlatabilir. Başıboş asteroitler ve asteroit parçaları geçmişte Dünya’ya ve diğer gezegenlere çarpmış, gezegenlerin jeolojik tarihini değiştirmede ve Dünya’daki yaşamın evriminde önemli bir rol oynamıştır.

Bilim adamları, yolları Dünya’nın yörüngesiyle kesişen, Dünya’yı geçen asteroitleri ve Dünya’nın yörünge mesafesine yaklaşık 45 milyon kilometre yakınlığa yaklaşan ve bir çarpma tehlikesi oluşturabilecek Dünya’ya yakın asteroitleri sürekli olarak izler. Radar, potansiyel darbe tehlikelerini tespit etme ve izlemede değerli bir araçtır.

Asteroit Sınıflandırmaları

Ana Asteroit Kuşağı:

Bilinen asteroitlerin çoğu, genellikle çok uzun olmayan yörüngelerle, Mars ve Jüpiter arasındaki asteroit kuşağı içinde yörüngede döner. Kemerin, çapı 1 kilometreden daha büyük olan 1,1 ila 1,9 milyon asteroit ve milyonlarca daha küçük asteroit içerdiği tahmin edilmektedir. Güneş sistemi tarihinin başlarında, yeni oluşan Jüpiter’in yerçekimi, bu bölgede gezegen cisimlerinin oluşumuna son verdi ve küçük cisimlerin birbirleriyle çarpışmasına ve onları bugün gözlemlediğimiz asteroitlere parçalamasına neden oldu.

Truva atları:

Bu asteroitler daha büyük bir gezegenle aynı yörüngeyi paylaşır, ancak yörüngede iki özel yer (L4 ve L5 Lagrange noktaları olarak adlandırılır) etrafında toplandığı için onunla çarpışmazlar. Güneş’ten ve gezegenden gelen yerçekimi, bir truva atının aksi takdirde yörüngeden çıkma eğilimi ile dengelenir.

Jüpiter truva atları, truva atı asteroitlerinin en önemli popülasyonunu oluşturur. Asteroit kuşağındaki asteroitler kadar çok oldukları düşünülmektedir. Mars ve Neptün truva atları var ve NASA 2011 yılında bir Dünya Truva atını keşfettiğini duyurdu.

Dünya Truva Asteroidi


Sanatçının resmi , Nasa’nın WISE görevinin asteroid avı bölümü tarafından keşfedilen, bilinen Dünya Truva Asteroidini göstermektedir. Astreoit gri renkte ve yörüngesi yeşil renkle gösterilmiştir. Dünyanın güneş etrafındaki yörüngesi mavi noktalarla gösterilmiştir.
Kaynak: Paul Wiegert Western Ontario Üniversitesi Kanada

Dünyaya Yakın Asteroitler:

Bu nesnelerin Dünya’nın yakınından geçen yörüngeleri vardır. Aslında Dünya’nın yörünge yolunu geçen asteroitler, Dünya’yı geçenler olarak bilinir.

Asteroitler İsimlerini Nasıl Alır?

Uluslararası Astronomi Birliği, asteroitleri adlandırma konusunda çok katı değil. Sonuç olarak, Bay Spock’ın adını taşıyan dev bir uzay kayamız var, adını “Star Trek” karakterinden alan bir kedi. Ayrıca geç rock müzisyeni Frank Zappa’nın adını taşıyan bir uzay kayası da var. 2003 yılında ölen Columbia Uzay Mekiği mürettebatı için adlandırılan yedi asteroit gibi daha kasvetli kayaçlar da var.

Asteroitler ayrıca yerler ve çeşitli başka şeyler için de adlandırılır. (Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), evcil hayvanlar için asteroitlere isim verilmesini önermiyor, bu yüzden Bay Spock tek başına duruyor).

Asteroitlere bir numara da verilir, örneğin (99942) Apophis gibi.
 
 
İlhan Vardar
 
 

Kaynak: NASA, JPL

 
 

BEĞENEBİLECEĞİNİZ İÇERİKLER

No Comments

Cevap Yaz

Yazı: Pembeden Yeşile Bütünlük | Yazan: İrem Savaş
Girne Antik Liman
Girne Antik Liman
Öykü: Umarım Bu Gece Öldürülmem | Yazan: Didem Çelebi Özkan