Astronomi

Bin Işık Yılı Genişliğindeki Balon

13 Nisan 2022

Yazı: Bin Işık Yılı Genişliğindeki Balon | Yazan: İlhan Vardar

Gökbilimciler ilk kez, güneş sistemimize en yakın genç yıldızların tam olarak nasıl oluştuğunu göstererek, galaktik mahallemizin tarihini takip ettiler.

Dünya, binlerce genç yıldızla çevrili 1000 ışık yılı genişliğinde bir boşlukta oturuyor. Peki bu yıldızlar nasıl oluştu?

Harvard – Smithsonian (CfA) Astrofizik Merkezi ve Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü‘ndeki (STScI) gökbilimciler, 14 milyon yıl önce başlayan bir olaylar zincirinin nasıl hepsinin oluşumundan sorumlu olan büyük bir balonun oluşumuna yol açtığını göstererek, galaktik mahallemizin evrimsel tarihini yeniden yapılandırıyor.

CfA’daki bir burs sırasında çalışmayı tamamlayan gökbilimci ve veri görselleştirme uzmanı Catherina Zucker, şunları söyledi. “Bu gerçekten bir başlangıç hikayesi; ilk kez yakınlardaki tüm yıldız oluşumlarının nasıl başladığını açıklayabiliyoruz”.

Makalenin ana figürü, bir 3D uzay-zaman animasyonu, tüm genç yıldızların ve yıldız oluşturan bölgelerin -Dünya’nın 500 ışık yılı içindeki- Yerel Kabarcık olarak bilinen dev bir balonun yüzeyinde oturduğunu ortaya koyuyor. Gökbilimciler on yıllardır varlığını biliyor olsa da bilim adamları artık Yerel Kabarcık’ın başlangıcını ve etrafındaki gaz üzerindeki etkisini görebilir ve anlayabilir.

Yıldızlarımızın Kaynağı: Yerel Balon

Yeni veri ve veri bilimi tekniklerinden oluşan bir hazineyi kullanan uzay-zaman animasyonu, ilk kez 14 milyon yıl önce patlayan bir dizi süpernovanın yıldızlararası gazı nasıl dışarı doğru ittiğini ve yıldız oluşumu için olgunlaşmış bir yüzeye sahip kabarcık benzeri bir yapı oluşturduğunu gösteriyor.

Bugün, iyi bilinen yedi yıldız oluşum bölgesi veya moleküler bulutlar – uzayda yıldızların oluşabileceği yoğun bölgeler – balonun yüzeyinde oturuyor.

STScI’de NASA Hubble Üyesi olan Zucker, “Bugün gördüğümüz Yerel Kabarcık’ı oluşturmak için milyonlarca yılda yaklaşık 15 süpernovanın patladığını hesapladık” diyor.

Gökbilimciler, garip şekilli balonun hareketsiz olmadığını ve yavaş yavaş büyümeye devam ettiğini belirtiyor.

Zucker, “Saniyede yaklaşık 4 mil hızla ilerliyor. Gücünün çoğunu kaybetti ve hız açısından hemen hemen düzleşti.” açıklamasını yapıyor.

Balonun genişleme hızı ve yüzeyinde oluşan genç yıldızların geçmiş ve şimdiki yörüngeleri, Avrupa Uzay Ajansı tarafından başlatılan uzay tabanlı bir gözlemevi olan Gaia tarafından elde edilen veriler kullanılarak elde edildi.

Harvard profesörü ve Astrofizik Merkezi astronomu Alyssa Goodman, “Bu, hem veri hem de teori tarafından yönlendirilen inanılmaz bir dedektiflik hikayesidir” diyor. “Çok çeşitli bağımsız ipuçlarını kullanarak çevremizdeki yıldız oluşum tarihini bir araya getirebiliriz: süpernova modelleri, yıldız hareketleri ve Yerel Kabarcık’ı çevreleyen malzemenin zarif yeni 3D haritaları.”

Her Yerde Kabarcıklar

Viyana Üniversitesi’nde profesör olan ortak yazar Joao Alves, “Yerel Kabarcık’ı yaratan ilk süpernova patladığında, güneşimiz eylemden çok uzaktaydı” diyor ve ekliyor: “Fakat yaklaşık beş milyon yıl önce, Güneş’in galaksideki yolu onu doğrudan balonun içine götürdü ve şimdi Güneş – şans eseri – neredeyse balonun merkezinde oturuyor.”

Bugün, insanlar Güneş’in yakınından uzaya baktıkça, balonun yüzeyinin her tarafında meydana gelen yıldız oluşum sürecine ön sıradan bakıyor.

Gökbilimciler ilk olarak yaklaşık 50 yıl önce Samanyolu’nda süper baloncukların yaygın olduğu teorisini ortaya attılar . “Şimdi, elimizde kanıt var – ve bunlardan birinin tam ortasında olma ihtimalimiz nedir?” Goodman “İstatistiksel olarak, Samanyolu Gökadamızda bu tür kabarcıklar nadir olsaydı, Güneş’in dev bir balonun merkezinde olması pek olası değildir,” diye açıkladı.

Goodman, keşfi, peynirdeki deliklerin süpernovalar tarafından patlatıldığı ve ölmekte olan yıldızların oluşturduğu deliklerin etrafında peynirde yeni yıldızların oluşabildiği, çok delikli İsviçre peynirine benzeyen bir Samanyolu’na benzetiyor.

Ardından, ortak yazar ve Harvard doktora öğrencisi Michael Foley de dahil olmak üzere ekip, konumlarının, şekillerinin ve boyutlarının tam bir 3D görünümünü elde etmek için daha fazla yıldızlararası balonun haritasını çıkarmayı planlıyor. Baloncukları ve birbirleriyle olan ilişkilerini belirlemek, nihayetinde gökbilimcilerin, ölmekte olan yıldızların yenilerini doğururken ve Samanyolu gibi galaksilerin yapısında ve evriminde oynadığı rolü anlamalarına olanak sağlayacaktır.

Zucker, “Bu baloncuklar nereye dokunuyor? Birbirleriyle nasıl etkileşime giriyorlar? Süper baloncuklar Samanyolu’ndaki Güneşimiz gibi yıldızların doğuşunu nasıl sağlıyor?” sorularına yakın gelecekte yanıtlar bulunacağını açıklıyor.
 
 
İlhan Vardar
 
 

Fotoğraf Hakkında:

Balonun yüzeyinde meydana gelen yıldız oluşumlu Yerel Kabarcık resmi. Bilim adamları şimdi, 14 milyon yıl önce bir dizi güçlü süpernova ile başlayan bir olaylar zincirinin, Güneş ve Dünya’nın 500 ışık yılı içindeki tüm genç yıldızların oluşumundan sorumlu olan büyük balonun yaratılmasına nasıl yol açtığını gösterdi. Kaynak: CfA, Leah Hustak (STScI), Sürüm Kimliği: 2022-006

 
 

BEĞENEBİLECEĞİNİZ İÇERİKLER

No Comments

Cevap Yaz

Yazı: Pembeden Yeşile Bütünlük | Yazan: İrem Savaş
Girne Antik Liman
Girne Antik Liman
Öykü: Umarım Bu Gece Öldürülmem | Yazan: Didem Çelebi Özkan