Turp Gibi Turp

Herkese selamlar! Nasılsınız? Yeni yıl umarım hepimiz için güzel başlamıştır. Bu yılın ilk yazısı olarak sizlere “Turp gibi Turp” başlığı ile turptan ve turbun sağlık üzerine olan etkilerinden bahsetmek istiyorum. Dilerseniz hemen başlayalım.

Bitkisel Özellikleri

Turp pazarlarda marketlerde sıkça rastladığımız, genellikle salatalara eklediğimiz kırmızıdan siyaha birçok rengi olan, kendine has acı ve aromatik bir kök sebzedir. Turpgiller familyasının başlıca üyesidir. Kırmızı, pembe, beyaz, siyah ve alacalı gibi birçok renge sahiptir. Şekil olarak ise yumru, ince uzun veya koni olabilir. Birçok türe sahip olan turplar çeşitli isimler alır.

• Minik kırmızı olan “Fındık”
• Yuvarlar beyaz olan “Kestane”
• İnce uzun beyaz olan “Japon”
• Büyük yuvarlak siyah olan “Bayır” ismini almıştır.

Vatanı ve İklimi

Ana vatan olarak Asya ülkelerinden Çin, Japonya ve Kore başı çekmektedir. Avrupa ülkelerinde de yetiştiriciliği yapılır. Ülkemizde ise en çok Akdeniz ikliminin sahip olduğu bölgelerde yetiştiriciliği yapılır. En fazla Osmaniye’de üretilir. Maraş, Hatay, Ankara ve Konya ise Osmaniye’yi takip eder.

İklim olarak ise ılık ve serin iklimleri tercih eden turp yüksek ve çok düşük sıcaklıklarda iyi gelişemez. Güneş ışığının fazla alındığı dönemlerde çiçeklenme süresi uzadığı için kök kısmı iyi gelişemez. Bu nedenle genellikle son bahar döneminde ekimi yapılır. Ülkemizde ise son baharın aksine kış aylarının başlangıcı ile ekim yapılmaktadır.

Dünyada yıllık olarak yaklaşık yedi milyon ton turp üretilir. Türkiye’de ise bu rakam yüz doksan bin tondur.

Sağlık Üzerine Etkileri

Birine aşırı iyi olduğumuzu belirtmek için genelde “Turp gibiyim” tabirini hepimiz sıkça kullanırız. Buradan da anlayacağınız üzere turbun sağlık açısından faydaları saymakla bitmiyor. Hadi gelin biraz daha yakından inceleyelim.

Turp yüksek oranda su ve liften oluşan bir kök sebzedir. İçeriğinin %95’ini su oluşturur. 100 gramı 17 kaloridir. 1 gram protein, 3.6 gram karbonhidrat ve 0.1 g yağ içerir. C, B2, B6 vitaminleri, folik asit, fosfor, magnezyum ve kalsiyumdan yana zengindir. 100 gram turp 26 mg c vitamini, 30 mg kalsiyum, 1 mg demir ve 31 mg fosfor içerir.

Antioksidan seviyesi de oldukça yüksektir. Kırmızı turpta ise kırmızı rengini veren karotenoidler antioksidan etki gösterirler.

Hatta siyah turbun antioksidan seviyesi sayesinde kansere karşı koruyucu etkisi olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Menapoz sonrası kadınlarda meme kanseri oluşumunu azaltmada önemli bir etkisinin olduğu da bilinmektedir. Kansere karşı koruyucu ve kanseri tedavi edici etkisinin olmasının bir diğer sebebi ise içeriğindeki glukozinolat adındaki turba kendine has acı tadını veren maddedir.

Glukozinolat yalnızca kansere karşı etkili değildir. Bunun yanı sıra DNA hasarını önlemede, antiviral ve antibiyotik etki göstermede de etkilidir.

Turbun içerisinde bulunan ve sağlık açısından büyük önem taşıyan diğer bir madde ise peroksidazdır. Peroksidaz yağların parçalanmasını sağlayan bir enzimdir. Yapılan bir çalışmada kan trigliserit ve total kolesterol seviyeleri yüksek olan farelere on beş gün boyunca peroksidaz içeriği yüksek turplar verilmiştir. Sonuç olarak total kolesterol, trigliserit ve kan şekeri oranlarında ciddi bir azalma tespit edilmiştir. LDL kolesterolün düşürülmesi için tıbbi amaçla kullanılmaktadır.

Geleneksel tıbbın yanı sıra alternatif tıpta da gözde bir besindir. Öyle ki Anadolu’da bayır turbu suyu bal ile karıştırılarak tüketildiğinde balgam söktürücü ve öksürük kesici olarak kullanılmaktadır. Öksürük kesici etkisi modern tıpta da yer alır. Genellikle öksürük şuruplarının içerisine beyaz turp ekstraktı eklenmektedir.

Halk arasında anlatılan bir hikâyeye göre ise Lokman hekimin seyyar hekimlik yaptığı bir dönemde Turfan’a gittiği ve neredeyse tüm tarlalarda turp ekili olduğunu gördüğü, bunun üzerine ise “Burada hekime ihtiyaç yok. Buranın insanı hasta olmaz çünkü burada turp var” dediği söylenmektedir.

Turbun sağlık açısından diğer önemli özelliklerini ise şu şekilde sıralayabiliriz:

• Yüksek lif içeriği sayesinde kabızlık giderici
• Diyabet riskini azaltıcı
• Mide ve bağırsak hastalıklarının belirtilerini giderici
• Astım belirtilerini hafifletici
• Mesane hastalıklarına karşı koruyucu
• Migren ataklarını azaltıcı
• Damar sertliğini önleyici
• Diş eti kanamalarını giderici
• Sivilce ve egzamayı azaltıcıdır.

Maksimum fayda sağlamak için şu şekilde tüketmeli:

Asya’da yetiştirilen ve sıkça tüketilen beyaz turbun aroması Avrupa ve Anadolu’da yetişen diğer turplara oranla daha aromatiktir. Bu sebeple Asya’da daha çok pişirilerek veya turşulanarak aroması bir nebze hafifletilerek tüketilir.

Ancak yapılan bir araştırmada doğranarak pişirilmiş turp ile çiğ turp arasında besin değeri açısından ciddi farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Pişirmeden çiğ halde tüketildiğinde maksimum fayda sağlanacağı belirtilmiştir. Bu sebeple salatalarımıza mezelerimize veya direkt olarak tabağımıza turbu çiğ halde eklemek daha faydalı olacaktır.

Bir yazımın daha sonuna geldim. Ben yazarken çok keyif aldım. Bundan sonra ise birine “Turp gibiyim” derken bu yazı aklıma gelecek. Umarım sizlerin de aklına gelir. Hatta aklınıza gelmekle kalmaz, “Turp gibiyim” dediğiniz kişiye bu yazımın linkini gönderirsiniz. 😊

 
 
Sevgiler,
Dyt. Fatma Nur Erdoğan
 
 

Referanslar ve Kaynakça:

1. Özmen, E. (2018). Turp Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?. BirBesPedi. URL: https://www.birbes.com/?p=3638. Date of Access: January 11 2025.
2. Sabuncu, M., (2019). Farklı Turp Tiplerinin Antioksidan Kapasite ve Biyoalınabilirliklerinin Değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, Türkiye.
3. Akan, S. vd., (2013). “Turp (Raphanus sativus L.) sebzesinin fonksiyonel gıda olarak değerlendirilmesi.” Yüzüncü Yıl Üniversitesi Journal of Agricultural Sciences 23.3: 289-295.