Dostluk Haftası vs Sevgililer Günü

“İnsanın bütün hayatını mutluluk içinde geçirmesine yardım etmek üzere bilgeliğin bize sundukları arasında en önemlisi dost edinme yetisidir.”
Epikuros

 
Çalıştığım okulda uzun zamandır her yıl Sevgililer Günü’nü içine alan hafta “Dostluk ve Sevgi Haftası” olarak kutlanır. Öncelikle bir öğretmen olarak böyle anlamlı haftalara bayıldığımı söylemeliyim. Kendi çocukluğumdan hatırladığım, sadece günün ya da haftanın anlam ve önemini anlatan şiirlerin okunduğu, şarkıların söylendiği klişeleri aşan etkinlikler yapıldığı için seviyorum galiba bu tarihleri.

Bir kavramın ele alındığı, derinlemesine yapılandırılarak ders planlarına eklendiği etkinlikler eğitimin anlamına anlam katıp onu bambaşka bir noktaya taşıyor. Yaşadığımız toplumda, en büyük şikâyetlerimizden biri her gün karşılaştığımız kavramların içinin boşaltılmış olmasıyken işte bu çalışmalar öncelikle çocukların ve aynı zamanda yetişkinlerin ele alınan kavramı enine boyuna soruşturmasını sağlıyor.

Bu etkinliklerin Sevgililer Günü’nü içine alan haftada yapılıyor olmasını da çok anlamlı buluyorum. Sevginin, bir erkeğin sevgilisi ya da eşi olan kadına aldığı hediyenin değeri ile ölçülebilir olduğu fikrini hepimizin bilinç dışına yerleştirmeye çalışan reklamlara savaş açmanın en güzel yolu bence… Sadece çocuklar değil, biz yetişkinler de farklı bir insan olarak tamamlıyoruz böyle kutlamaların yapıldığı haftaları. Sorguluyoruz, soruşturuyoruz, uzun zamandır dilimizin ucunda olan şeyleri ifade etmeye başlıyoruz. Ve madem böyle bir hafta kutluyoruz, bu yazımızın konusu da sevgi ve dostluk olsun.

---

Klasik Yunanda Sevgi: Eros, Philos ve Agape

Sevgi kavramının insanlık tarihi kadar eski olduğunu anlamamız için kadim metinlere, mitlere, efsanelere sadece bir göz atmamız yeterli olacaktır sanıyorum. Her birinde sevginin kutsandığını, yüceltildiğini görürüz.

Yaşadığımız dünyayı ve özellikle de batı medeniyetlerini temelden etkileyen eski Yunanlılar için de sevgi konusu hayati derecede önemliydi. Antik Çağ felsefesinin kurucularından, Sokrates’in öğrencisi, Aristoteles’in hocası olan Platon, sevginin ruhta yaşadığını, ruhun ve dolayısıyla sevginin üç boyutu olduğunu düşünüyordu. Bu boyutlar ya da bölümler mide, zihin ve kalpti ve her bir bölüm farklı türde sevgi üretiyordu. Bu üç tür; eros, philos ve agape olarak adlandırılmaktaydı.

Şimdi bu üç boyutu birlikte inceleyelim.

1. Eros

   Eski Yunan’da “eros”, adını Yunan mitolojisindeki “aşk tanrısı”ndan alan birinci tür sevgidir. Her ne kadar günümüzde erotik kelimesine dönüşmüş ve cinsellik anlamında kullanılıyor olsa da o dönemde insanın tüm fiziksel iştahlarına gönderme yapmaktaydı. Cinselliğe olduğu kadar yemeye, içmeye duyulan iştah da erotik olarak adlandırılıyordu ve mide bölgesine aitti. Buradan bakıldığında, cinsellik de yemek yeme eyleminden daha fazla değer yargısı içermeyen bir başka iştahtı. Ancak tek tanrılı dinlere geçişle cinselliğe diğer bedensel ihtiyaçlardan farklı yaklaşılmaya başlanmış ve bu yaklaşım erosun anlamını daraltarak bugünkü durumuna gelmesine neden olmuştur.

   Günümüzde “erotik aşk” cinsel sevgi anlamına gelir. Yunan mitolojisinde Eros aynı zamanda doğurganlığı da temsil etmektedir. Türün devamını sağlayan bir anlamda erotik aşk olduğu için elbette önemi inkâr edilemez ama sevginin daha üstün yönleri olduğu da tartışılmaz bir gerçektir. Peki nedir bu üstün yönler?

2. Philos

   Birine ya da bir şeye karşı hissedilen entelektüel çekim bir tür sevgiye dönüştüğünde bu duygu eski Yunan’da “philos” kavramı ile ifade edilirdi. Philos insanları, nesneleri, düşünceleri iştah ya da cinsellik içermeyen bir şekilde sevmektir. Görülen bir manzaraya, edebiyata, sanata, felsefeye duyulan ilgi bu türden bir sevgidir.

   ★ Kökü “philos” kelimesinden gelen felsefenin “bilgi sevgisi” anlamına gelmesi buna örnek olarak verilebilir.

   İşini seven insanların mesleklerine karşı hissettikleri bu türden bir çekimdir. Lou Marinoff, “Philos’un en güçlü dışavurumlarından biri dostluktur” der ve “Felsefe Hayatınızı Nasıl Değiştirir?” isimli kitabında Elie Weisel’den bir alıntı yapar: Arkadaşlık söz konusu olduğunda ego, diğerininki içinde yok olmaz; tersine gelişir. Aşk ilişkisinin aksine arkadaşlık bir artı birin yine bir ettiğini söylemez; bir artı bir iki eder. Bu ikinin her biri, diğeriyle birlikte ve diğeri için zenginleşir.

   Philos’tan doğan sevgiye “Nikomakhos’a Etik”te Aristoteles de uzun uzadıya yer verir. Aristoteles bu eserinde iyi ve erdemli insanların dostluklarından bahseder. Ona göre muhteşem olan iyi ve erdemli insanların dostluklarıdır. Dostunuza karşı duyduğunuz sevgi aslında kendiniz için iyi olanı sevmenizdir, eğer iyi insanlarla dostsanız siz de iyi olursunuz. Dostlukta olmazsa olmaz olan şey eşitliktir ve buna da en çok iyilerin dostluklarında rastlamaktayız.¹

   Aristoteles gibi Montaigne de mutluluğun temel ögelerinden birinin dostluk olduğuna inanıyordu ve “Bence doğru kişilerin, denklerin birbirini bulduğu bir dostluktan daha değerlisi yoktur. Evet! Bir dost! Bir dostla sık sık görüşmenin sudan daha serinletici, ateşten daha gerekli olduğunu anlatan eski bir söz ne kadar da doğrudur” diyordu.

   Dostluğun kaynağı olan philos’un diğer tüm bağlılık türleri gibi bazı zaafları vardır. Bunlardan belki de en önemlisi eros’la kolayca karıştırılabilir olmasıdır. İkisini birbirinden ayırmak için öncelikle mantık ve tutkuyu birbirinden ayırmaya çabalamak gerekir.

3. Agape

   Eski Yunan’da sevginin üçüncü ve en üstün boyutu agape’dir. Agape kişinin karşılık beklemeden duyduğu sevgidir ve çok ender rastlanır. Ender olması onu diğer iki boyuttan daha değerli kılar. Asla bencil değildir ve dışavurumu kimseye zarar vermez. Bencil değildir, “ben”i denklemden çıkarır. Onu eros ve philos’tan ayıran da budur.

   Yine Marioff’a göre, eros insanın kendisini başkasında bulmaya ya da kaybetmeye çabalamasına, philos ise kendisini ötekiyle özdeşleştirmek istemesine neden olurken agape sakince, kişiden bağımsız olarak kendini gösterir ve kişisel amaçların önüne geçmesine izin vermez.

   Agape sevgisi vermek güneş ışığı yaymak gibidir. Hem eros’u hem de philos’u yaşamak kesinlikle güzeldir. Böylece faydalarını ve sınırlarını kendiniz keşfedebilirsiniz. Ve hazır olduğunuzda “agape” sizi bekliyor olacaktır.²

---

“Dostluk ve Sevgi Haftası” ve “Sevgililer Günü” kutlu olsun…
 

Funda Yıldız Çağlar©

 

Referanslar ve Kaynakça:

1. Aristoteles. (2023). Nikomakhos’a Etik. İstanbul: Say Yayıncılık.
2. Marinoff, L. (2007). Felsefe Hayatınızı Nasıl Değiştirir. İstanbul: Pegasus Yayınları.